Kobiety w ciąży wymagają szczególnego wsparcia. Dlatego Zakład Ubezpieczeń Społecznych przygotowuje poradnik dla przyszłych mam, który pomoże im lepiej odnaleźć się w systemie ubezpieczeń społecznych.
W poradniku znajdą się informacje o ubezpieczeniu chorobowym oraz wynikających z niego uprawnień do świadczeń w okresie ciąży i po narodzinach dziecka. Publikacja planowana jest na kwiecień. Z myślą o przyszłych mamach Zakład uruchomił także specjalną skrzynkę mailową mama@zus.pl, na którą można kierować pytania i wątpliwości dotyczące działań ZUS. Inicjatywa ta realizowana jest we współpracy z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.
– We wrześniu ubiegłego roku w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zadeklarowaliśmy, że uczulimy naszych pracowników, by uwzględniali szczególną sytuację kobiet w ciąży i tuż po urodzeniu dziecka. Zaleciliśmy, by postępowania wobec kobiet w ciąży prowadzili ze szczególną empatią, by uwzględniali ich sytuację emocjonalną i zdrowotną. Położyliśmy nacisk na to, by komunikacja z przyszłymi i obecnymi mamami była wyważona i zrozumiała, tak by uniknęły niepotrzebnego stresu. Po kilku miesiącach czas na weryfikację, sprawdzimy jak te zalecenia zostały wdrożone – mówi członek zarządu ZUS Paweł Jaroszek.
Zakład nadal zgodnie z prawem ma obowiązek prowadzić działania kontrolne. Przypomina, że dotyczy to na równi wszystkich ubezpieczonych, bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny czy rodzinny. Od początku roku do 23 marca do ZUS wpłynęły 73 703 wnioski o zasiłek chorobowy za czas zwolnień lekarskich w ciąży (zwolnienia z kodem „B”). Dotyczyły 29 233 kobiet. W tym okresie zostały wydanie dwie decyzje o odmowie prawa do zasiłku chorobowego (dla dwóch kobiet).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przygotowuje się do wypłaty dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego, potocznie nazywanego „trzynastą emeryturą”. Pierwszy termin wypłaty przypada na 1 kwietnia. W tym dniu w województwie kujawsko-pomorskim „trzynastkę” otrzyma ponad 64 tys. uprawnionych osób.
Jak co roku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca „trzynaste emerytury” w kwietniu. Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne przekazywane jest razem ze świadczeniem za ten miesiąc. Pierwsze wpłaty trafią do świadczeniobiorców 1 kwietnia. Środki dla osób pobierających emerytury i renty w tym terminie zostaną przekazane na pocztę 27 marca, natomiast do banków 31 marca. W pierwszej transzy w regionie „trzynastkę” otrzyma ponad 64 tys. osób, na łączną kwotę 126,7 mln zł – informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.
Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne przysługuje w wysokości najniższej gwarantowanej emerytury, która od marca tego roku wynosi 1978,49 zł brutto. Aby je otrzymać, nie trzeba składać żadnego wniosku, ZUS przyzna dodatkowe środki uprawnionym z urzędu. Od świadczenia potrącana jest składka zdrowotna oraz zaliczka na podatek dochodowy, dlatego kwota „na rękę” zależy od wysokości pobieranego świadczenia. Przy emeryturze w wysokości 1000 zł brutto „trzynastka” wyniesie 1743,43 zł netto. W przypadku świadczenia w wysokości 1978,49 zł brutto będzie to 1625,43 zł netto, a przy emeryturze 2500 zł brutto i wyższej — 1563,43 zł netto.
Wypłaty „trzynastek” będą realizowane w standardowych terminach: 1., 6., 10., 15., 20. i 25. dnia miesiąca. Jeśli termin płatności przypada na sobotę, niedzielę lub inny dzień ustawowo wolny od pracy, świadczenie trafia do uprawnionych wcześniej. Na przykład w przypadku terminu 6. wypłata nastąpi najpóźniej do 2 kwietnia. Osoby, których termin płatności przypada na 25. dzień miesiąca, otrzymają „trzynastki” najpóźniej do 23 kwietnia. Natomiast osoby pobierające zasiłek lub świadczenie przedemerytalne, których termin płatności za kwiecień przypada na 1 maja, otrzymają „trzynastkę” najpóźniej do 29 kwietnia.
Kto otrzyma trzynastą emeryturę?
„Trzynasta emerytura” przysługuje osobom, które na dzień 31 marca br. mają prawo do wypłaty jednego z długoterminowych świadczeń. Należą do nich: emerytura (w tym emerytura pomostowa, okresowa emerytura kapitałowa oraz emerytura częściowa), renta z tytułu niezdolności do pracy (w tym renta dla inwalidów wojennych i wojskowych oraz renta wypadkowa), renta szkoleniowa, renta socjalna, renta rodzinna (w tym renta rodzinna po inwalidzie wojennym lub wojskowym oraz renta rodzinna wypadkowa), rodzicielskie świadczenie uzupełniające, świadczenie pieniężne dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, oraz świadczenie i zasiłek przedemerytalny.
W przypadku prawa do kilku świadczeń wypłacana jest tylko jedna „trzynastka”. Jeśli świadczenia wypłacają dwa różne organy emerytalno-rentowe, „trzynastkę” wypłaca ZUS. W przypadku renty rodzinnej, do której uprawniona jest więcej niż jedna osoba, przysługuje jedno dodatkowe roczne świadczenie. Jest ono dzielone na równe części – w zależności od liczby osób uprawnionych na dzień 31 marca danego roku.
Kto wypłaci trzynastą emeryturę w przypadku tzw. renty wdowiej?
Jeśli renta rodzinna po zmarłym małżonku jest wypłacana łącznie z innym świadczeniem przez dwa organy emerytalno-rentowe, z których jednym jest ZUS, to właśnie ZUS wypłaci „trzynastkę” –niezależnie od tego, czy jego część świadczenia wynosi 100%, czy tylko 15%. Natomiast gdy renta rodzinna po zmarłym małżonku i inne świadczenie są wypłacane przez dwa organy inne niż ZUS (np. Wojskowe Biuro Emerytalne i KRUS), decyzję o przyznaniu i wypłacie „trzynastki” wydaje ten organ, który wypłaca świadczenie w 100%.
Od kwietnia wzrosną jednorazowe odszkodowania wypłacane przez ZUS z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu przysługiwać będzie 1 781 zł, czyli o 145 zł więcej niż obecnie.
Jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej jest najczęściej wypłacanym świadczeniem wypadkowym. W 2025 roku w województwie kujawsko-pomorskim oddziały ZUS wypłaciły 2,8 tys. jednorazowych odszkodowań wypadkowych na łączną kwotę przekraczającą 28 mln zł. W Oddziale w Bydgoszczy wypłacono 1 547 odszkodowań na kwotę 14,7 mln zł, natomiast w Oddziale w Toruniu – 1 275 odszkodowań, a łączna kwota wypłat przekroczyła 13,3 mln zł. W całym kraju świadczenie to otrzymało 38,9 tys. osób na łączną kwotę ponad 409 mln zł. Przeciętna wysokość odszkodowania w naszym regionie wyniosła 10 tys. zł, natomiast w kraju- 10,5 tys. zł - informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.
Dla kogo jednorazowe odszkodowanie
Jednorazowe odszkodowanie przysługuje osobie, która w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznała stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Otrzymać je może ubezpieczony objęty ubezpieczeniem wypadkowym, a w przypadku jego śmierci prawo do odszkodowania przysługuje także członkom jego rodziny. O związku śmierci z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową orzeka lekarz orzecznik albo komisja lekarska ZUS m.in. na podstawie dokumentacji medycznej i powypadkowej.
Ile wynosi jednorazowe odszkodowanie
Wysokość jednorazowego odszkodowania stanowi 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Od 1 kwietnia 2026 r. kwota ta będzie wynosić 1 781 zł za każdy procent uszczerbku. Na przykład osoba, u której lekarz orzecznik ZUS ustali 5 procent uszczerbku na zdrowiu, otrzyma 8905 zł. Jednorazowe odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu.
Z tytułu orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego jednorazowe odszkodowanie od kwietnia wyniesie 31 162 zł. W przypadku gdy do odszkodowania uprawniony jest małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego albo rencisty, wypłacona zostanie kwota 160 264 zł. Jeśli natomiast uprawniony jest inny członek rodziny, odszkodowanie wyniesie 80 132 zł.
Jeżeli do odszkodowania uprawnieni są jednocześnie małżonek oraz jedno lub więcej dzieci zmarłego, przysługuje kwota 160 264 zł, powiększona o 31 162 zł na każde dziecko. Łączna suma odszkodowania jest następnie dzielona po równo między wszystkich uprawnionych. Dodatkowa kwota 31 162 zł przysługuje także w sytuacji, gdy obok małżonka lub dzieci do odszkodowania uprawnieni są inni członkowie rodziny zmarłego, np. rodzice, macocha lub ojczym. Warunkiem jest prowadzenie ze zmarłym wspólnego gospodarstwa domowego w dniu jego śmierci albo to, że bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się on do ich utrzymania. Każda z tych osób może otrzymać tę kwotę niezależnie od odszkodowania należnego małżonkowi lub dzieciom.
Jednorazowe odszkodowanie nie zawsze się należy
ZUS może odmówić wypłaty jednorazowego odszkodowania, jeśli zostanie udowodnione, że ubezpieczony umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa naruszył przepisy dotyczące ochrony życia i zdrowia. Odszkodowanie nie przysługuje również wtedy, gdy poszkodowany w znacznym stopniu przyczynił się do wypadku, np. będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych. Ograniczenie to nie dotyczy wypadków ze skutkiem śmiertelnym.
Ponadto jednorazowe odszkodowanie nie przysługuje ubezpieczonemu ani jego rodzinie, jeżeli w dniu wypadku poszkodowany prowadził działalność gospodarczą lub współpracował z osobą ją prowadzącą albo był duchownym samodzielnie opłacającym składki i jednocześnie posiadał zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przekraczające 1 procent minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli od 1 stycznia 2026 r. – 48,06 zł.
W 2025 roku ZUS przyznał 40 076 rent z tytułu niezdolności do pracy. Z danych ZUS wynika, że liczba świadczeń wyraźnie rośnie wraz z wiekiem ubezpieczonych, a najwięcej decyzji dotyczy osób po 50. roku życia. Niemal dwie trzecie nowych rencistów stanowią mężczyźni.
W ubiegłym roku ZUS przyznał 40 076 rent z tytułu niezdolności do pracy, w tym 27 072 renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, 10 190 rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz 2814 rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Najczęściej przyznawane były renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które stanowiły około dwóch trzecich wszystkich nowych świadczeń – informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.
Większość nowych rencistów to mężczyźni
Wśród osób, którym przyznano rentę z tytułu niezdolności do pracy, przeważają mężczyźni. W 2025 roku stanowili oni 64 proc, podczas gdy kobiety jedynie 36 proc. Różnice widoczne są także w średnim wieku nowych rencistów. W przypadku mężczyzn wyniósł on 54,1 roku, a kobiet 49,5 roku. Wynika to przede wszystkim z różnego powszechnego wieku emerytalnego, który dla kobiet wynosi 60 lat, a dla mężczyzn 65 lat. Średni wiek osoby, która otrzymała rentę z tytułu niezdolności do pracy, bez podziału na płeć, wyniósł 52,5 roku.
Liczba rent rośnie wraz z wiekiem
Dane wyraźnie pokazują zależność między wiekiem a liczbą przyznawanych świadczeń. W młodszych grupach wiekowych renty z tytułu niezdolności do pracy są przyznawane stosunkowo rzadko. Wśród osób poniżej 30. roku życia liczba nowych rent w poszczególnych rocznikach wynosiła zazwyczaj od kilkudziesięciu do około 200 rocznie w skali kraju. W okolicach 40. roku życia było to już ponad 600–700 świadczeń rocznie, a po 50. roku życia liczba nowych rent przekraczała tysiąc rocznie w jednym roczniku. Najwięcej rent przyznano osobom w wieku 56–58 lat. W tych rocznikach liczba nowych świadczeń wyniosła odpowiednio 1992, 2212 oraz 2402.
Mniej rent tuż przed osiągnięciem wieku emerytalnego
Statystyki pokazują wyraźny spadek liczby nowych rent przyznawanych osobom w wieku zbliżonym do powszechnego wieku emerytalnego. Na przykład kobietom w wieku 58 lat przyznano 1083 renty, a w wieku 59 lat już tylko 463. W przypadku mężczyzn było to odpowiednio 2250 rent w wieku 63 lat i 973 w wieku 64 lat. Może to wynikać z obowiązujących przepisów. Od 1 grudnia 2017 r. rentę z tytułu niezdolności do pracy mogą otrzymać wyłącznie osoby, które nie mają ustalonego prawa do emerytury ani nie spełniają warunków do jej uzyskania.
Profilaktyka zdrowotna pomaga utrzymać zdolność do pracy
Dane ZUS pokazują, jak duże znaczenie mają działania zapobiegające utracie zdolności do pracy. Jednym z nich jest rehabilitacja lecznicza finansowana przez Zakład. Z programu mogą skorzystać osoby ubezpieczone zagrożone utratą zdolności do pracy, u których istnieje szansa, że dzięki rehabilitacji będą mogły nadal pracować. Turnus trwa zazwyczaj 24 dni i obejmuje m.in. zabiegi fizjoterapeutyczne, ćwiczenia ruchowe, terapię manualną, wsparcie psychologiczne oraz edukację zdrowotną. ZUS pokrywa koszty leczenia, zakwaterowania, wyżywienia oraz dojazdu najtańszym środkiem transportu publicznego do ośrodka rehabilitacyjnego.
ZUS wspiera bezpieczne miejsca pracy
Utrzymaniu zdolności do pracy sprzyjają także działania poprawiające bezpieczeństwo w miejscu pracy. Jednym z nich jest konkurs dla płatników składek na projekty z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Przedsiębiorcy mogą otrzymać do 350 tys. zł dofinansowania na inwestycje ograniczające ryzyko wypadków przy pracy lub chorób zawodowych. Na ten cel przeznaczono 150 mln zł. Wnioski o dofinasowanie można było składać od 23 lutego do 24 marca 2026 roku wyłącznie w formie elektronicznej.
Źródło: nadesłane, Krystyna Michałek regionalny rzecznik prasowy ZUS w województwie kujawsko-pomorskim
